Bamboestiek tegen tunneldenken

"Boetseren met menselijk vlees", omschrijft Antoon Versteegde de interactieve creatieve sessies die hij begeleidt in het bedrijfsleven. Onder de naam Art Works And More richt Antoon Versteegde zich op het bedrijfsleven en werkt daarbij samen met een 'wild verbond van beeldende kunstenaars'. Bamboestiek heet zijn kunstvorm om met vergankelijk lichtgewicht materiaal een blijvende indruk en herinnering achter de laten.

"Kunstenaars kijken op een eigenzinnige wijze tegen het bedrijfsleven aan. Als wij één dag met een team bezig zijn, brengt dat een regelrechte cultuurshock teweeg.
Wij laten mensen in creatieve trajecten dingen doen waarvan ze totaal geen idee hadden dat ze dat konden. Het resultaat is een team dat een gezamenlijke prestatie heeft geleverd en daardoor een saamhorigheid heeft ontwikkelt. Dit soort creatieve sessies kun je inzetten voor teambuilding, maar is ook uitermate doeltreffend voor ontwikkeling van corporate indentity of bij kick off meetings. Kunst heeft een belangrijke meerwaarde in allerlei processen. Of het nu gaat om een geplande nieuwbouw, een reclamecampagne, een productinnovatie, een reorganisatie of fusie. Vaak heb je in deze situaties teams van deskundigen die het roerend met elkaar eens zijn of die er nog meer gelijkgezinden bijhalen om hun gelijk bevestigd te krijgen. Ik noem dat tunneldenken. Het is een soort machogedrag waarbij de uitkomst van tevoren al vast staat en er nauwelijks ruimte is voor alternatieven. Als in je in deze processen kunstenaars betrekt, krijg je mensen die onbevangen tegen de situatie aankijken en vaak met verfrissende ideeën komen. Of het nu een kunstschilder is, een dichter of een beeldhouwer, allemaal hebben ze mogelijke creatieve inbreng en kunnen door hun mening te geven een ander licht op de zaak werpen. Die mening is kwalitatief zeker niet minder dan die van de 'deskundige'. Vanuit de maan bekeken zijn we immers allemaal even klein", stelt Antoon Versteegde.

Katalysator

De creatieve blik in een dergelijke sessie werkt als een katalysator en doorbreekt de vastgeroeste denkstramienen. Volgens Versteegde neemt de behoefte aan creativiteit in het bedrijfsleven toe. "Als je in deze tijd van automatisering en techniek zelf niet creatief bent, blijft er weinig meer van je over. Onze samenleving wordt steeds multicultureler en daarom moet je openstaan voor nieuwe culturen. Als mens, maar ook als bedrijf, moet je onthechten van je vaste normen- en waardepatronen om de aansluiting te blijven houden. Pan-Europese bedrijven en multinationals met vestigingen in alle uithoeken van de wereld zullen moeten openstaan voor nieuwe culturen om überhaupt een gezamenlijke bedrijfscultuur, corporate culture, te kunnen krijgen. Ook als je wilt zaken doen met buitenlandse bedrijven zul je nieuwe cultuur en normen moet aanleren. Vroeger volgde je, als je zaken wilde gaan doen in het buitenland, een cursus bij het Tropeninstituut om de zeden en gewoonten van het land te leren kennen. De wereldcultuur bestaat al, maar veel mensen moeten nog leren open te staan voor nieuwe dingen."
In tegenstelling tot monumentale kunstuitingen met een statisch karakter, gelooft Versteegde eerder in de vergankelijke kunst waarbij vooral de indruk en de herinnering centraal staan. "Bloemen zijn ook vergankelijk en als wij bijvoorbeeld projecten uitvoeren in kantoorgebouwen dan hoeft dat niet voor de eeuwigheid te zijn. Je moet flexibel kunnen zijn en ook kunstbeleving is niet iets statisch."

Antoon Versteegde heeft inmiddels de nodige ervaring met grootschalige, interactieve projecten en het materiaal bamboe dat hij doorgaans gebruikt is daarbij uitermate succesvol gebleken. Ook de door hem ontwikkelde bouwtechniek, bamboestiek, waarbij de stokken aaneengeknoopt worden met elastiek, is makkelijk over te dragen op mensen die spontaan willen meewerken. Zo realiseerde hij ondermeer kunstprojecten in Frankrijk (1989), Zwitserland (1992), België (1996), Denemarken (1997), Duitsland (1997), Engeland (1999), Joegoslavië (2002) en op tal van plaatsen in Nederland. De beelden en installaties van Versteegde zijn meestal tijdelijk en inmiddels dus verdwenen. De 'makers' kunnen hun kunstwerk nog wel op internet op speciale pagina's bekijken als ze daar behoefte aan hebben en dan de herinnering aan dat ene geweldige moment weer opfrissen. Antoon Versteegde licht zijn visie toe: "Vooral het nabeeld is van blijvende waarde. De gedachte aan wat voorbij is en het voorstellingsvermogen om je het beeld van het project waarbij je betrokken bent geweest te herinneren. Je krijgt een soort collectief geheugen, een cultureel erfgoed dat in de herinnering blijft bestaan. Uit dit soort 'gemeenschappelijkheden' ontstaan een bedrijfscultuur en een teamgeest."

Konijnenpraters

Hij vervolgt: "In onze creatieve sessies komen mensen binnen met sjieke pakken aan en allemaal hebben ze een masker op dat al jaren niet meer af is geweest. Een paar uur later heeft iedereen dat masker afgegooid en ontdekt men op een creatieve manier alternatieve oplossingen. Ik heb ooit eens een sessie meegemaakt waarbij de parallel werd getrokken tussen de taalverwante woorden 'managen' en 'paarden mennen'. Managers moesten leren een rijtuig te besturen en werden getraind om te leren luisteren naar paarden en op de juiste toon met hen te spreken. Later zag je op TV een parodie op deze 'paardenfluisteraars' waarbij managers een konijn op schoot kregen om tegen te praten: de konijnenpraters. In eerste instantie is dat een maf gezicht, maar door de omgeving en omstandigheden te veranderen kun je mensen op een hele andere manier laten functioneren. Zo werkt dat ook met mijn bamboestiek-sessies. We hebben teams gehad van KLM, TNO, Arcadis of GITP waarmee we onvoorstelbare dingen hebben gerealiseerd. De mensen komen 's ochtend onwennig in een weiland bij elkaar en zien een aantal bamboestokken in een kring waaraan een enveloppe met hun naam hangt. Iedereen kijkt elkaar op een manier van "wat is dit nou weer". Als een de enveloppe openmaakt, volgt de rest van zelf. Men leest de instructies en gaat aarzelend aan de slag om van bamboe een piramide te maken. Niemand snapt waartoe dat moet leiden, maar aan het eind van de dag staat er een kolossale piramide, 12 meter hoog en van onder tot boven versierd. Ook vindt ter plekke nog een feestelijk samenzijn plaats waarbij dit gezamenlijke bouwwerk centraal staat. Zoiets laat een blijvende indruk achter en nog jaren later wordt hierover in het bedrijf gesproken."

Denktank

Antoon Versteegde over de toekomstplannen: "We willen ons in de toekomst meer gaan richten op bedrijfsontvangsten hier in ons voormalige PNEM-gebouw in Uden. De bedoeling is dat managers een dag uittrekken om bijvoorbeelden te brainstormen over een nieuw product, een nieuwe verpakking of een marketingprobleem. In deze omgeving kunnen ze zich letterlijk laven aan creativiteit en nieuwe ideeën. De managers worden op allerlei manieren geïnspireerd met creatieve activiteiten die door het hele gebouw heen plaatsvinden. We willen boven op het dak een soort denktank installeren waar men dan op het eind van de dag tot rust kan komen om over een nieuwe aanpak na te denken. Uitkijkend vanaf het dak over de schitterende natuur krijg je als het ware een helikopterview. Deze aanpak moet een alternatief zijn op al die businessmeetings met luxe toeters en bellen. Hier gaat het vooral om de creativiteit en de inspiratie en uiteraard om de mensen zelf. Wij boetseren met menselijk vlees."

Stonehenge

Juni vorig jaar realiseerde Antoon Versteegde met een team vrijwilligers een enorm project voor de gemeente Rotterdam: Stonehenge Rotterdam. In het park bij de Euromast werd een kopie gebouwd van het prehistorische monument in Engeland. Rondom het kunstwerk vond een festival met allerlei activiteiten plaats. Antoon Versteegde: "Het was een schitterend project. Door zo'n kunstwerk zet je een beweging in gang die je niet vooraf kunt voorspellen. Spontaan trokken allerlei new-age groepen en heksenclubs naar Rotterdam om te mediteren en hun rituelen uit te voeren. Mensen werden als door een magneet aangetrokken en zo werden allerlei culturen, beeldende kunst, theater, muziek, natuur, ideeën en ervaringen bij elkaar gebracht. Van de andere kant kwamen er b.v. ook weer christelijke genootschappen in actie tegen dit soort 'heidense zaken'. Ze hebben letterlijk gebeden voor slecht weer, zodat het project en het evenement geen doorgang zouden kunnen vinden. Dan is het mooi om te zien hoe die verschillende groepen uiteindelijk bij elkaar komen en samenwerken om er één groot feest van te bouwen. Prachtig als je ziet wat voor een impact zo'n project heeft!"

Bamboestiek

Bamboestiek noemt Antoon Versteegde de door hem ontwikkelde bouwtechniek waarbij de stokken met elastiek aaneen worden geknoopt. Een bamboeconstructie bevat letterlijk vele knooppunten die kunnen fungeren als metafoor voor wetmatigheden en technieken die in het dagelijkse werk worden gebruikt. Bovendien komen ze overeen met de wijze waarop relaties worden opgebouwd en onderhouden. Zo kan een driedimensionale constructie als ruimtelijk model een verhelderend beeld geven van relatiestructuren die ook op de eigen situatie van toepassing zijn. Vertrouwde schema's en plattegronden krijgen als fysiek model meer inhoud wanneer ze vertaald worden in een meer dan 10 meter hoog model van inzicht. Zelfs starre organisatiemodellen komen zo voor alle deelnemers daadwerkelijk tot leven. Knooppunten en verbindingen die gemaakt worden vertonen overeenkomsten met bestaande netwerken en met de relaties tussen mensen in de eigen organisatie. Het piramidemodel leent zich uitstekend voor bamboeprojecten omdat het een top-down en bottom-up benadering symboliseert. Een piramide heeft grote basis, een breed draagvlak met een duidelijke top, waarin zowel van onder af (bottum-up benadering) als van boven af (top-down) werkende netwerken worden geprojecteerd die vanuit verschillende kanten kunnen worden benaderd.

Drs. A.F.O. Craanen
www.craanencom.com